Παροιμίες για το λύκο

lykos

Ο ΛΥΚΟΣ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ

Κι όχι μόνο μας ενώνει αλλά είναι και πρώτος στις παροιμίες! Το γιατί θα το δείτε στο κείμενο που έγραψαν μέλη της ομάδας μας και στο οποίο αποκωδικοποιείται η ζωή του άγριου κυνηγού μέσα από τις παροιμίες των ανθρώπων που από την αρχαιότητα τον παρακολουθούν και τον χρησιμοποιούν στις καθημερινές τους γλωσσικές συναναστροφές.

Ο λύκος πρώτος στις παροιμίες!

Γιώργος Βαρότσης

Λουκάς Θεοδοσίου

Βαλάντης Καραγιάννης

Ελένη Μανωλοπούλου

Όλγα Στάθη

Μέλη της ομάδας

Ο ΛΥΚΟΣ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ

Δεν είναι μόνο πρώτος στην κακία, όπως υποστηρίζουν κάποιοι, είναι πρώτος και στη σοφία του λαού. Και αυτό ίσως να σημαίνει ότι ο λύκος είναι το άγριο ζώο που αγαπάμε να μισούμε ή που κατά βάθος θαυμάζουμε περισσότερο.

Ερευνώντας τη σχέση ανθρώπου και λύκου ανακαλύπτει κανείς ότι η σχέση αυτή είναι έντονη σε πολλές δομές της ανθρώπινης γλώσσας και της σκέψης, όπως στις παροιμίες. Στα γλωσσικά κρυπτογραφήματα του ανθρώπου (παροιμίες) που αποτυπώνεται η ψυχοσύνθεση του λαού, ο τρόπος σκέψης του και η καθημερινότητά του ο λύκος κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στις παροιμίες για τα άγρια ζώα.

Είναι άραγε τυχαίο αυτό;

Ας μιλήσουμε με αριθμούς:

Σε όλες, σχεδόν, τις ανθολογήσεις των ελληνικών παροιμιών ο λύκος είναι το πιο συχνά εμφανιζόμενο άγριο ζώο. Για παράδειγμα, στην ανθολόγηση του Δ.Ν. Τσιγκάλου Ο Λαός Μας Μέσα Από Τις Παροιμίες, 16  παροιμίες (χωρίς τις παραλλαγές τους) έχουν ως πρωταγωνιστή το λύκο. Αυτό το νούμερο είναι ιδιαίτερα υψηλό καθώς για την αλεπού έχουν καταγραφεί 14 παροιμίες, για τον λαγό 6, το φίδι το βρίσκουμε σε 5, τον κούκο σε 4, τον κάβουρα σε 2 ενώ για την αρκούδα, την κουκουβάγια και τη καρακάξα ο λαός έχει επινοήσει μόλις από 1 παροιμία.

Δημιουργία εικόνας

Η βιολογία του λύκου μέσα από τις παροιμίες

Η Βιολογία είναι η επιστήμη της ζωής (από τις ελληνικές λέξεις βίος = ζωή και λόγος = διήγηση, εξήγηση, λογική). Αντικείμενό της είναι τα γνωρίσματα και η συμπεριφορά των οργανισμών και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους και με το περιβάλλον. Οι παροιμίες είναι σύντομα αποφθέγματα, που περικλείουν ηθικά διδάγματα και γνώμες αποκτημένες μέσα από την καθημερινή πείρα και προέρχονται από την ανάγκη του λαού να περιγράψει τα βιώματά του.  Μέσα στις παροιμίες για τον λύκο αποτυπώνονται πολλά βιολογικά χαρακτηριστικά του που αφορούν στην οικολογία, στη ζωή του στην αγέλη και τους τρόπους επικοινωνίας του και στον τρόπο που κυνηγά:

Βιολογία  του λύκου

«Γλίτωσα από το στόμα του λύκου»

Ο λύκος είναι άγριο ζώο, ζει συνέχεια τον ανταγωνισμό και κινείται με το ένστικτο της επιβίωσης.  Είναι πάρα πολύ δύσκολο να δούμε ένα λύκο μέσα στο δάσος γιατί ο λύκος φοβάται τον άνθρωπο και με το που θα αντιληφτεί την παρουσία μας απομακρύνεται. Αν, όμως, τον πλησιάσουμε και είναι με τα μικρά του τότε πραγματικά διατρέχουμε μεγάλο κίνδυνο και προκειμένου να τα προστατέψει μπορεί να μας επιτεθεί.

Γι’ αυτό από μακριά και αγαπημένοι…

«Έκανες τον λύκο φίλο, βάστα και κομμάτι ξύλο»

Τα λυκάκια, αφού γεννηθούν, χρειάζονται 2 μήνες περίπου μέχρι να εμφανίσουν τα πρώτα «αυθεντικά» σημάδια του λυκίσιου χαρακτήρα τους, όπως η θηρευτική τους δραστηριότητα. Όταν γίνουν 1 έτους περίπου αποκτούν την ιδιοσυγκρασία ενός άγριου ζώου που δεν τιθασεύεται με εκπαίδευση και ούτε ημερεύει με αγκαλιές. Ο ενήλικος πλέον λύκος, όσα χρόνια και να περάσουν, θα διατηρήσει με πείσμα τον άγριο χαρακτήρα του. Όταν, όμως,  τα λυκάκια έχουν μεγαλώσει σε συνθήκες αιχμαλωσίας, τότε στα πρώτα στάδια της ζωής τους πιθανότατα να αναγνωρίσουν τον άνθρωπο που τα φροντίζει ως τον κυρίαρχο αλλά στη συνέχεια θα γίνουν επιθετικά.

Γι’ αυτό το λουρί δεν του ταιριάζει…

«Ουρλιάζει ο λύκος μπάτι στα ουρμάνια»

Οι λύκοι έχουν αναπτύξει ένα πολύπλοκο σύστημα επικοινωνίας που έχει ως κύριο τρόπο έκφρασης το ουρλιαχτό. Έτσι, ουρλιάζουν όταν πρέπει να μαζευτούν για να κυνηγήσουν και ο αρχηγός θέλει να εμψυχώσει τα άλλα μέλη της αγέλης. Μέσω του ουρλιαχτού χαιρετούν τους άλλους λύκους, ως συγγενείς τους,  αλλά και τους διώχνουν στην περίπτωση που παραβιάζουν τα όρια της επικράτειάς τους. Το ουρλιαχτό τους, όμως, δε δηλώνει μόνο κινήσεις στρατηγικής αλλά και τη διάθεσή τους να παίζουν μεταξύ τους και κυρίως με τα μικρά. Για να δηλώσουν έντονη παρουσία στους εχθρούς τους ουρλιάζουν σε διαφορετικές νότες και τόνους, κάνουν δηλαδή διαφορετικές φωνές.

Οικολογία του λύκου

«Κουβέντα κουβεντούλα τρώει ο λύκος τη Βιτούλα»

Ο λύκος είναι ένα από τα πιο έξυπνα ζώα με αναπτυγμένο νευρικό σύστημα που τον βοηθά να αντιλαμβάνεται άμεσα το περιβάλλον του και να προσαρμόζεται σ΄ αυτό. Όταν  ο άνθρωπος κάθεται αμέριμνος  με  το κοπάδι του χωρίς το φυλάει  ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος σκύλος (ελληνικός ποιμενικός)  και, όταν, από την άλλη, έχει  υποβαθμίσει το φυσικό βιότοπο του λύκου με αποτέλεσμα να μη βρίσκει εκεί τροφή, τότε ο λύκος θα  διεκδικήσει την κατσίκα (τη Βιτούλα) του κτηνοτρόφου. Χρησιμοποιώντας τις ικανότητες και τα προσόντα του, όπως η ακοή και η μυρωδιά,  καταφέρνει να  περνά απαρατήρητος και να αρπάζει το θήραμα του.

Γι αυτό να έχετε έναν ποιμενικό από κοντά…

«Ο λύκος έχει χοντρό το λαιμό του, γιατί φροντίζει μοναχός του»

Οι  λύκοι είναι καλοί κυνηγοί και ως άγρια ζώα εξασφαλίζουν μόνοι τους την τροφή τους μέσα στον φυσικό τους βιότοπο.  Τρέφονται  με ελάφια, ποντίκια, υδρόβια πτηνά, πρόβατα, αίγες, σκίουρους,  φρούτα και λαχανικά.  Αν και δεν κυνηγούν όλα τα μέλη της αγέλης πάντα μεριμνούν να τρέφονται όλοι με προτεραιότητα, όμως, στο αρχηγικό ζευγάρι.

Γι’ αυτό κάθε ποντίκι μετράει…

«Άμα μπει ο λύκος στο μαντρί, θα αρπάξει του φτωχού το αρνί»

Όταν οι λύκοι κυνηγούν  παρακολουθούν στενά το κοπάδι-στόχο προσπαθώντας να εντοπίσουν την παραμικρή αδυναμία στη κίνηση. Όταν κάποιο ζώο είναι άρρωστο ή τραυματισμένο είναι εύκολο να ξεχωρίσει από το υπόλοιπο κοπάδι, καθώς έχει μειωμένη αντοχή στο τρέξιμο. Ένα τέτοιο αδύναμο ζώο αποτελεί την τέλεια ευκαιρία για το λύκο, καθώς είναι σαφώς πιο εύκολο να πιαστεί. Κυνηγώντας οι λύκοι άρρωστα ή αδύναμα ζώα  επιτρέπουν στα ισχυρότερα ζώα να επιβιώσουν και βοηθούν  στο να μη μεταδίδονται ασθένειες μεταξύ των ζώων στο δάσος.

Γι’ αυτό κάθε δάσος θέλει το λύκο του…

«Ο λύκος στην αντάρα φαίνεται»

Οι λύκοι στην προσπάθεια να πλησιάσουν το κοπάδι όσο πιο κοντά γίνεται, μετακινούνται με ευλάβεια προσέχοντας να μην κάνουν τον παραμικρό θόρυβο για να τρομάξουν τα ζώα. Όταν καταφέρουν να βρεθούν κοντά στο κοπάδι, τότε προκαλούν πανικό στα ζώα του κοπαδιού κυνηγώντας τα και γρυλίζοντας απειλητικά εναντίον τους. Τα ζώα του κοπαδιού πανικοβλημένα, πλέον, αρχίζουν να τρέχουν προσπαθώντας παράλληλα να διατηρηθούν όλα μαζί. Οι λύκοι συνεχίζουν να απειλούν το κοπάδι για ώρες δοκιμάζοντας συνεχώς τις αντοχές των ζώων μέχρι να πιάσουν το θήραμά τους.

«Ο λύκος δε βρωμίζει τη φωλιά του»

Κάθε αγέλη λύκων διατηρεί μία περιοχή-επικράτεια, τα όρια της οποίας υπερασπίζεται για να μην τα παραβιάσει άλλη αντίπαλη αγέλη και δημιουργηθεί ανταγωνισμός στην εύρεση τροφής. Έτσι, κάθε αγέλη κυνηγά στη δική της επικράτεια, κάνοντας ελάχιστες μετακινήσεις. Στην εποχή της αναπαραγωγής το θηλυκό, αφού γεννήσει, καθαρίζει τη φωλιά του τρώγοντας τον πλακούντα για να μην αναπτυχθούν μικρόβια αλλά και για να κρατήσει το ίδιο θρεπτικές ουσίες.

Ποιμενικός σκύλος  και λύκος

«Τα σκυλιά τρώγονται και ο λύκος τρώει τα πρόβατα»

Ένας καθαρόαιμος ελληνικός ποιμενικός σκύλος θα λατρέψει ένα κοπάδι με πρόβατα και θα θεωρήσει κάθε πρόβατο ως μέλος της δικής του οικογένειας. Παράλληλα, θα κυνηγήσει σθεναρά και θα αναχαιτίσει κάθε εχθρό που θα θελήσει να βλάψει τα ‘αδέλφια’ του-πρόβατα. Όταν δει κάποιον λύκο να πλησιάζει γρυλίζοντας, ο ποιμενικός σκύλος δε θα φοβηθεί και θα διώξει τον πεινασμένο λύκο. Όταν, όμως, το κοπάδι δε φυλάσσεται από ελληνικό ποιμενικό τότε ο λύκος μπορεί χωρίς δυσκολία να επιτεθεί στα πρόβατα σε περίπτωση που δε βρίσκει τροφή στο δάσος.

Γι’ αυτό έκαστος στο είδος του..

Βιβλιογραφία

Αραβαντινός, Π. (1996). Παροιμιαστήριον. Αθήνα: Εκδόσεις Καράβια.

Gittleman, J. (1989). Carnivore Behavior, Ecology and Evolution.  London:  Champman and Hall

Macdonald, D.W. (1992). The Velvet Claw: A Natural History of the Carnivores. London: BBC Books

Mech, L. (1970). The Wolf, the Ecology and Behaviour of an Endangered Species. Minneapolis: University of Minnesota Press Inc.

Mech, L. & L. Boitanι (2003). Wolves Behavior, Ecology and Conservation. London: University of Chicago Press Ltd.

Πάπυρους Λαρούς Μπριτάνικα. «Ο λύκος στη Λαογραφία»,  Λήμα, Μ.Γ. Μερακλής.

Πετρόπουλος, Ηλίας (2002). Παροιμίες του Υποκόσμου. Αθήνα: Νεφέλη

Sprichwörter und Redensarten der Neugriechischen Sprache ( Ελληνικές παροιμίες και ιδιωτισμοί) © Herbert Lehrke  –  Mai 2008    Email:   dr-hl@t-online.de

Τσίγκαλος, Δ.Ν. (1982). Ο λαός μας μέσα από τις παροιμίες. Θεσσαλονίκη.

Τότσκας,  Φαίδων. Ελληνικές Παροιμίες. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη

Ιστοσελίδες

http://el.wikiquote.org/wiki/Ελληνικές_παροιμίες

http://dim-rizou.pel.sch.gr/ergasies/zoa/page17.html

http://www.wolf.org/wolves/learn/basic/biology/pupdevelopment.asp

Advertisements
This entry was posted in ο λύκος μας ενώνει. Bookmark the permalink.

15 απαντήσεις στο Παροιμίες για το λύκο

  1. Ο/Η Georgios Mallis λέει:

    Πολύ καλή και ενδιαφέρουσα δουλειά!

  2. Ο/Η Νίκη λέει:

    Ο λύκος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το μαλλί του, ούτε την τρίχα άλλαξε ούτε την κεφαλή του, λέει μια άλλη λαϊκή παροιμία.

    :):)

  3. Ο/Η Anne-Sophie λέει:

    Τέλειο!!!Μπραβό σε όλη την ομάδα!!! 🙂

  4. Ο/Η lucas λέει:

    elate kai alloi stn omada mas (lykos mas enwnei).apo tn semptevri pio dinati kai me akoma periisoteri oreksi gia tn agria zwi, tha katapliksoume ton kosmo..

  5. Ο/Η dosilhthos λέει:

    ο λύκοσ στην αναμπουμπούλα χαιρεται!!
    συγχαρητηρια!!!

  6. Ο/Η fanis λέει:

    Ευχαριστώ για την αποστολή του newsletter σας χάρη στο οποίο διάβασα όλα αυτά τα ενδιαφέροντα

    Φάνης Γεωργίου

  7. Ο/Η Αντρεα λέει:

    Πολυ καλα ηταν… θελω κι εγω μια εργασια με ελληνικες παροιμιες για τα Ζωα..ποιος μπορει να με βοηθησει?χρειαζομαι για την πτυχιακη διατριβη..ευχαριστω

  8. Να συμπληρώσω μερικές ακόμα παροιμίες από όλο τον κόσμο που αναφέρονται στους λύκους:
    Από τα μετρημένα τρώει ο λύκος.
    Ο λύκος έχει το όνομα και η αλεπού την χάρη.
    Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται.
    Όταν γεράσει ο λύκος γίνεται μασκαράς των σκυλιών.
    Θρέψε λύκο τον χειμώνα, να σε φάει καλοκαίρι.
    Τον λύκο τον κουρεύανε και αυτός ρωτούσε πού παν τα πρόβατα.
    Για τον λύκο μιλούν και ο λύκος στο μαντρί.
    Και ο λύκος χορτάτος και τα πρόβατα σωστά.
    Κάλλιο άδειο το μαντρί παρά χίλιοι λύκοι μέσα.
    Με τους λύκους λύκος γίνε.

  9. Ο/Η fotini anastasopoulou λέει:

    μπράβο!..
    πολύ καλή η συλλογή των παροιμιών και ο χαρακτηριστικός σχολιασμός!!..

  10. Ο/Η Φωτεινή λέει:

    Παιδία καταπληκτική δουλειά!!!!Αυτή η ιστοσελίδα με βοήθησε!!!!Μπράβο σας!!!!!

  11. Ο/Η panagiotis sidiropoulos λέει:

    mpravo se olous!!!!

  12. Ο/Η panagiotis sidiropoulos λέει:

    eixa mia ergasia kai xari se esas ta piga kala!!!!

  13. Ο/Η maria hlia λέει:

    h luki einai kai ayta oa alaeinai epoikindini kai to leo exo poy eimai 9 xrnon. 🙂

  14. Ο/Η Β.Π λέει:

    Ας προσθέσουμε και μια λατινική παροιμία : «homus homini lupus» (=ο άνθρωπος γιά τον άνθρωπο λύκος)

  15. Ο/Η maria λέει:

    me boiuisate se mia ergasia

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s